Kadife dokuma tezgâhında aynı parçaya fabrikadan fabrikaya farklı adlar verilir. Bir bakımcı “karbon” der, satın alma “şiş” yazar, yurt dışından gelen katalogda “rapier” geçer, Günne kullanan bir usta ise “mekik” der. Yanlış adla verilen sipariş, yanlış parçanın gelmesine ya da gereksiz yazışmaya yol açar. Bu yazı, atkı atma sisteminde en sık karışan terimleri Türkçe ve İngilizce karşılıklarıyla, kataloğumuzdaki kodlarıyla birlikte açıklıyor.
Şiş, karbon ve rapier aynı şey mi?
Büyük ölçüde evet. Atkıyı ağızlıktan geçiren ince, uzun parçaya Türkçede şiş denir; İngilizcedeki karşılığı rapier’dir. Kadife tezgâhlarında bu şişlerin gövdesi karbon olduğu için sahada kısaca karbon ya da karbon şiş denir. İngilizce kataloglarda aynı parça “carbon rapier” veya “carbon rapier bar” olarak geçebilir.
Dikkat edilmesi gereken nokta şu: “karbon” tek başına yalnızca gövdeyi de, kafasıyla birlikte komple şişi de anlatmak için kullanılabilir. Bu yüzden siparişte kafalı mı kafasız mı olduğunu ayrıca belirtmek gerekir. Kataloğumuzda kafasız gövde VDW karbon erkek (K4) ve dişi (K5), kafalı komple tipler ise K2 ve K3 kodludur.
Şiş kafası, rapier başlığı ve gripper
Şişin ucunda atkıyı tutan, ağızlığın ortasında karşı taraftaki kafayla buluşan parçaya şiş kafası denir. Bazı firmalar ve kataloglar aynı parça için rapier başlığı ifadesini kullanır; şiş kafası ile rapier başlığı birebir aynı parçadır. İngilizcede rapier head en yaygın karşılıktır; gripper veya “gripper head” da aynı işlevi anlatmak için kullanılır.
Erkek kafa atkıyı getirir, dişi kafa ortada devralır. Kataloğumuzdaki şiş kafaları Van de Wiele VMM, MPS ve VME tezgâhlarına uyar. Kataloğumuzda VDW şiş kafası erkek K6, dişi K7 kodludur.
Saha notu: Telefonda “başlık lazım” diyen müşteriyle “kafa lazım” diyen müşteri çoğu zaman aynı parçayı arıyor. Fotoğraf geldiğinde isim tartışması kendiliğinden bitiyor.
Terimler tablosu
| Sahada duyulan ad | Diğer adları | İngilizce | Katalog kodu |
|---|---|---|---|
| Karbon, karbon şiş | Şiş, dokuma şişi | Carbon rapier, rapier bar | K1–K5 |
| Şiş kafası | Rapier başlığı, kafa | Rapier head, gripper | K6, K7 |
| Mekik (Günne) | — | Shuttle | K25, K26 |
| Mekik bağlantı sacı | Kafa bağlantı sacı | Shuttle connection plate | K17, K18 |
| Şiş takozu | Kılavuz takozu | Rapier block | K10, K11 |
| Şiş arka takozu | Arka takoz | Rapier rear block | K8, K9, K12, K14 |
| Yuva | Kılavuz, kızak | Guide | K15, K16 |
| Tahrik çarkı | Şiş çarkı | Drive wheel, rapier wheel | K19, K20, K24 |
Mekik kelimesi neden karışıyor?
Klasik dokumada mekik, atkı ipliğini taşıyan ayrı bir parçadır. Şişli tezgâhlarda ise bazı ustalar ve bazı kataloglar şişin ucundaki kafaya da mekik der. Kataloğumuzda Günne tezgâhları için Günne mekik erkek ve dişi kodları bu adla listelenir; Van de Wiele tarafında ise şiş ucundaki parçayı şiş kafası olarak kodladık. Mekik kelimesinin hangi parçayı kastettiği tezgâha göre değişebileceği için siparişte tezgâh markasını ve parçanın fotoğrafını göndermek karışıklığı çözer.
Takoz, yuva ve çark: şişi taşıyan parçalar
Şiş tek başına çalışmaz. Arka ucunu takozlar ve bağlantı tutar, gövdesi yuvalar içinde koşar, tahrik çarkı ve baskı makarası onu ileri geri sürer. Bu parçaların da sahada birden fazla adı vardır; tablo bu yüzden “diğer adları” sütununu içeriyor. Şiş takozu plastik ve fiber tipleri, aynı görevin iki farklı malzemeyle yapılmış hâlleridir.
Atkı atma sistemine ait bütün parçaları fotoğraflarıyla karbon şiş ve şiş kafası yedek parça sayfamızda bulabilirsiniz. İngilizce karşılıkların daha geniş listesi için kadife tezgâhı parça isimleri sözlüğü yazımıza bakabilirsiniz.
Sipariş verirken isim yerine ne yazılmalı?
Doğru parçanın gelmesi için isimden çok şu bilgiler işe yarar:
- Tezgâh markası ve modeli.
- Parçanın fotoğrafı.
- Erkek mi dişi mi olduğu.
- Kafalı mı, kafasız mı, takım mı istendiği.
Bu dört bilgiyle hangi adı kullandığınızın önemi kalmaz; kodu biz eşleştiririz.
Karbon şiş, şiş kafası ya da rapier başlığı için fiyat ve stok bilgisi almak isterseniz parçanın fotoğrafını WhatsApp’tan 0541 951 44 10 numarasına gönderin.
